Đừng Qun X Lch Xoong

 

Việt Hải Los Angeles

 

 

Người viết xin dng nhập đề lun khởi trước khi tiến vo mục tiu, như đầu năm người ta cần di dng, cần tả on.Đầu năm th ci g cũng ci g dư thừa l sự biểu kiến tốt đẹp, sự khiếm hụt, t lời, chc t, t tẹo, kẹo ko chắc chắn sẽ khng nn. Hy v đề đi vậy.

 

Rau x lch xoong vốn thng dụng với chng ta, n vốn phổ thng, v rẻ tiền. Cc mn về rau x lch xoong như x lch xoong nầu canh chả c thc lc, nộm x lch xoong (rau tươi trộn dầu dấm, hột g luộc, tm b xo củ hnh, c tomate), x lch xoong ăn với mn c chin, hay x lch xoong dng trong cc mn lẩu hay tả p l,.. ty theo thch của từng người.

 

 

X lch xoong c 2 loại: loại cọng nhỏ, loại thn to m chng ta thường thấy tại xứ Mỹ. Để tm hiểu về rau x lch xoong, m tự điển Wikipedia gọi l Cải xoong, tiếng Anh l watercress, tiếng Php l cresson, theo danh php khoa học l Nasturtium officinale hoặc Nasturtium microphyllum; cải xoong l một loại thực vật thủy sinh hay bn thủy sinh, sống lu năm v lớn nhanh, c nguồn gốc từ chu u tới Trung v l một trong số những loại rau ăn được con người dng từ rất lu. Cc loi thực vật ny l thnh vin của họ Cải (Brassicaceae), về mặt thực vật học l c họ hng với rau tần v rau m-tạc (mustard), tất cả chng đều đng ch v c mi vị hăng hắt, hơi nhẫn v cay nhẹ.

 

Thn của cải xoong tri nổi trn mặt nước v l của n l loại l phức hnh lng chim. Cải xoong sản sinh ra cc hoa nhỏ mu trắng v xanh lục, mọc thnh cụm. Nasturtium nasturtium-aquaticum v Sisymbrium nasturtium-aquaticum l cc từ đồng nghĩa của N. officinale. Nasturtium officinale thứ microphyllum (Boenn. cũ Reich.) Thellung l từ đồng nghĩa của N. microphyllum (ITIS, 2004). Cc loi ny cũng được liệt k trong một số nguồn l thuộc về chi Rorippa, mặc d cc chứng cứ phn tử chỉ ra rằng cc loi thực vật thủy sinh với thn rỗng c quan hệ họ hng gần gũi với Cardamine hơn l so với Rorippa (Al-Shehbaz & Price, 1998). Lưu l mặc d tn khoa học của chi cải xoong l Nasturtium, nhưng chi ny khng c họ hng g với cc loi sen cạn trong chi Tropaeolum (họ Tropaeolaceae) m trong dược danh Anh ngữ thng thường người ta cũng gọi l "Nasturtium".

 

Về trồng trọt th trn thực tế, người ta trồng cải xoong ở cả phạm vi lớn lẫn phạm vi trong vườn nh. L loại cy (bn) thủy sinh, cải xoong rất ph hợp đối với việc trồng trong nước, pht triển tốt nhất trong nước hơi kiềm. Thng thường người ta trồng n xung quanh vng thượng nguồn của cc dng nước chảy qua vng đ phấn. Tại nhiều thị trường khu vực th nhu cầu về cải xoong vượt xa khả năng cung cấp. C điều ny l do l cải xoong khng thch hợp cho việc phn phối trong dạng kh v chỉ c thể lưu giữ trong một thời gian ngắn. Nếu mọc hoang d th cải xoong c thể cao tới 50-120 cm. Người ta cũng bn cải xoong trong dạng cy rau non, trong trường hợp ny người ta thu hoạch thn cy ăn được chỉ vi ngy sau khi hạt nảy mầm.

 

Bn su về nguồn gốc v kỹ thuật trồng cải x lch xoong, loi rau ny c nguồn gốc Chu u, ngy nay được trồng ở pha Ty Chu v nhiều nước trong vng nhiệt đới như M Lai, Ấn Độ, Nam Dương, Phi Luật Tn, Việt Nam, v ở pha Bắc Chu Phi. Cải xoong giu Calcium (64 mg), sắt (1,1 mg), vitamin A, C, Ở Việt Nam cải xoong được trồng chủ yếu ở vng cao, c kh hậu mt như miền Bắc, Đ Lạt, Bnh Thuận. Ở Đồng bằng sng Cửu Long, Quận Bnh Minh thuộc tỉnh Vĩnh Long l nơi trọng điểm trồng nhiều rau x lch xoong, c truyền thống từ lu đời, khng những cung cấp cho vng đồng bằng v cho cả Si Gn. Ngoi ra tỉnh An Giang, Cần Thơ cũng c trồng nhưng diện tch khng đng kể lắm.

 

Đặc tnh sinh học, thn cải non, mềm, xốp di 20 60 cm, mỗi lng thn di 1 5 cm ty thuộc rất lớn vo thời tiết v sự chăm sc, mỗi mắt c thể mọc một cnh. L kp c 3 9 l phụ, l đỉnh to nhất, l cải hnh trn nhỏ mu xanh đậm, ra l răng cưa. Cải xoong thuộc loại rễ chm, c nhiều rễ phụ ở đốt thn c thể ht chất dinh dưỡng v nếu đem trồng sẽ thnh cy độc lập. Cải xoong rất thch sống ở nơi nhiều đất bn, sống dưới nước, độ ngập khoảng 4 5 cm nơi c dng nước chảy như ở dưới chn của thc nước, mực nước su th thn cải mọc di. Cy sinh trưởng tốt ở nhiệt độ 15 200C, ở độ cao trn 1000 m so với mặt nước biển (như vng Đ Lạt). Độ pH của đất thch hợp nhất 6 7, khng sống được trong đất phn, đất mặn hoặc đất ct trong ma nắng. Cy rất thch độ ẩm cao, cần nước tưới thường xuyn.

 

Về kỹ thuật canh tc, việc chọn giống rất quan trọng cho người nng dn v năng suất, cũng như thị hiếu v nhu cầu. Cc giống hiện đang canh tc l giống địa phương, qua chọn lọc cho thấy n ph hợp với điều kiện canh tc ở địa phương như chống chịu su bệnh, chịu nhiệt cao, cho năng suất ổn định, phẩm chất rất ngon, ph hợp với thị hiếu người tiu thụ.

 

Thời vụ của x lch xoong l trồng được quanh năm, ma thuận l trồng vo cc thng gip Tết 11 12 dl, thời tiết mt mẻ, thuận lợi cho sự pht triển của cy trồng v cho năng suất cao. Rau cần tưới đủ ẩm, tưới sương sương, mong mỏng ln l, chĩu kh tưới nhiều lần trong ngy. Ma nắng ta tưới trung bnh 1 giờ một lần, chừng 10 16 lần trong ngy thi nhe. Ma thu hoạch l vo ma nắng khoảng 60 ngy sau khi cắt lứa trước l thu hoạch. Trồng từ thng 09 12 th thu hoạch vo khoảng 35 ngy sau khi thu hoạch lứa trước. Thu hoạch trung bnh từ 6 8 lứa trong năm. Năng suất trung bnh từ 8 10 tấn/ ha/ vụ.

 

 

Gi trị dinh dưỡng, cải x lch xoong chứa một lượng đng kể sắt, calcium v folic acid cng với cc vitamin A v C. Tại một số khu vực, cải xoong được coi l cỏ dại nhưng tại những khu vực khc th n lại được coi l rau ăn hay cy thuốc. Ở những khu vực m cải xoong mọc c nhiều chất thải động vật th n c thể l nơi tr ẩn cho cc loại động vật k sinh như sn l gan cừu Fasciola hepatica.

 

Watercress

 

Người ta cũng liệt k một số lợi ch cho việc ăn cải xoong, chẳng hạn việc n c tc dụng như một chất kch thch nhẹ, một nguồn ha chất thực vật, c tc dụng chống ốc-xt ha, lợi tiểu, long đờm, hen suyển, bệnh đường phổi, nhuận trường v trợ gip tiu ha. Phần kế của bi người viết sẽ bn thm về lợi ch của rau ny cho sức khỏe con người.

 

By giờ hy bn về loại kỳ diệu ny, tin cho biết l rau cải xoong c khả năng ngăn ngừa bệnh ung thư v. Ti vốn kỵ danh từ "v", nn xin php được ghi trại như "v" nghe thanh tao v bớt th hơn. Mn rau quen thuộc khng chỉ mang lại 9 loại vitamin v khong chất, m cn gip ngăn chận căn bệnh ung thư v, một nỗi kinh hong của chị em phụ nữ dễ thương trn hon vũ.

 

Rồi tin thm từ tờ Telegraph v Foodconsumer cho biết, tm hiểu trn một nhm bệnh nhn ung thư v sống st, được ăn cải xoong mỗi ngy, nhm nghin cứu từ Đại học Southampton bn Anh quốc tm thấy, chỉ vi giờ sau khi ăn 80 gram cải xoong, hm lượng hợp chất chống ung thư trong mu của họ đ cao hơn đng kể. Hợp chất ny c tn gọi phenethyl isothiocyanate, n vốn tạo vị cay nng cho cải xoong đ ngăn chận protein kch thch sản xuất hypoxia - tc nhn khiến khối u tăng sinh. Cải xoong cũng gip lm tắt nghẽn cc tn hiệu m tế bo ung thư gửi đi để yu cầu cơ thể cung cấp thm mu v oxygen.

 

Ti ngạc nhin khi thấy chỉ ăn một lượng nhỏ cải xoong mỗi ngy cũng lm thay đổi đng kể hợp chất chống ung thư trong mu. N c tiềm năng tạo ảnh hưởng tương tự trn cc loại ung thư khc, gio sư Graham Packham, trưởng nhm nghin cứu cho biết như thế.

 

 

X lch xoong với thịt b xo

 

Thực tế, đy khng phải l lần đầu tin cải xoong được pht gic điều l th ny l c thể chống lại bệnh ung thư. Năm 2007, cng trnh của cc nh khoa học Do Thi cũng đ tiết lộ rằng ăn một lượng cải xoong mỗi ngy sẽ lm giảm những hư tổn ADN trong tế bo mu v được xem l những yếu tố khơi mo cho ung thư.

 

X lch xoong v chứa nhiều khong chất v c khả năng khng ung thư. Chuyện xưa kể rằng khi đi tm một nơi dng để chữa bệnh, y tổ sư Hippocrates đ chọn địa điểm gần một bờ suối, nơi ấy mọc đầy những cọng x lch xoong xanh tươi để ng c thể dng chng chữa trị cho bệnh nhn.Ti tự hỏi nếu như y tổ sư đ biết chuyện ny từ khuya m tại sao cc danh y Việt Nam ta khng khai thc kịp thời, hỡi những me-sừ Peter Morita, Trần Văn Thuần, Vũ Văn Tng, Vương Ngọc Long, Phạm Gia Cổn, Nguyễn Đức, Trương Ngọc Thạch, Mi Qu Bồng, Trần Văn Khang hay Phạm Anh Dũng? M thi th trễ cn hơn khng nh.

 

Rau x lch xoong khi xưa mọc nơi hoang d, nn nai, thỏ xơi lu lo, từ khi con người sinh mau đẻ nhanh, con người dnh phần x lch xoong thin nhin, rồi nảy sinh ra canh tc, sản xuất qui m. Tuy vậy chợ Mễ nơi ti ở khi nng gia được ma th x lch xoong l thực phẩm của người ngho, một đ xanh được 3 b, chỉ mắc hơn hnh xanh, ta trả một đ xanh được 4 b hnh. Giới y khoa dinh dưỡng cũng loan truyền l hnh xanh cũng ngăn ngừa ung thư lun. Nhưng bi viết ny khng dnh chỗ dứng cho hnh xanh, hẹn khi khc vậỵ

 

Voila, cỏ hoang x lch xoong của những ngy xưa thn i khi thin nhin vừa chớm nụ khai mở, nhưng rồi cũng c lc x lch xoong l vị cứu tinh cho nhn loại. Trong qu khứ, đ từng xảy ra những cơn đại hạn khắp chu u lm cho nguồn cung cấp la m trở nn thiếu hụt trầm trọng, la m chỉ dnh để cung cấp cho những giới giu c, danh gia vọng tộc, thời bấy giờ x lch xoong bỗng được vinh danh l thực phẩm của người ngho. Văn học ghi nhận cụ Nguyễn Cng Trứ cho thơ "Ngy ba bữa vỗ bụng rau bnh bịch", ti khng r cụ Uy Viễn tướng cng ny xơi lun rau x lch xoong vốn mang bản sắc bnh dn trong những buổi ăn nhỉ?

 

 

Canh tm x lch xoong

 

X lch xoong rất dồi do cc chất beta-carotene, vitamin B1, vitamin B6 v những vitamin tan trong dầu như vitamin E, vitamin K. N cũng chứa một hm lượng cao cc khong chất cần thiết cho cơ thể như iodine, sắt, calcium, magnesium, kẽm... Đặc biệt, một thnh phần v cng sng gi hiện diện trong x lch xoong chnh l quercetin. Đy l một hợp chất flavonoid đng vai tr quan trọng cho yếu tố khng vim, đồng thời cũng l một chất thin nhin c chức năng chống dị ứng. Bản thn quercetin cũng l một khng tố hữu hiệu chống sự c-xt ho, gip cơ thể loại trừ cc phn tử gốc tự do (free radicals).

 

Ny cc b nội trợ nh ta khi cho x lch xoong nấu ở nhiệt độ cao(high heat) sẽ hỏng bt cả nh. Ở nhiệt độ cao những hợp chất qu gi hiện diện trong x lch xoong sẽ bị v hiệu ho bởi sức nng sẽ tiu hủy những tinh chất dinh dưỡng.

 

Từ ngn xưa, Y tổ sư Hippocrates đ từng dng x lch xoong để chữa cc bệnh cảm, ho, cc bệnh về đường phổi, suyễn, to bn,... Y học cổ truyền ở một số nước đ dng x lch xoong để hỗ trợ cho bệnh nhn lao, thấp khớp, đau lưng, thiếu mu, nhuận trường, tiểu đường, tim mạch, giảm thị lực, sỏi mật. Đặc biệt, x lch xoong c thể dng để gip bệnh nhn cai nghiện rượu, thuốc l. Như đ đề cập, theo kết quả nghin cứu từ bn Anh quốc, bản phc trnh đ kết luận rằng trong x lch xoong c chứa một hợp chất gọi l phenylethyl isothio cyanate (PEITC), chất ny c khả năng ngăn chặn lại những qu trnh gy tổn hại DNA trong bạch cầu, sự tổn hại DNA trong bạch cầu sẽ gy ra cho cc tiến trnh pht sinh ung thư. Nhờ đ, x lch xoong c khả năng khng ung thư.

 

Như phần trn trnh by, rau x lch xoong dễ trồng v dễ thu hoạch, c thể tm thấy loi cy ny mọc hoang dọc theo những bờ ao, bờ suối. X lch xoong cũng rất dễ chế biến trong kỹ thuật bếp nc.

 

Thi th tm lại, ng b ta bảo rằng "Đi ăn rau, đau uống thuốc". Nhưng rồi cng về sau giới y dược khoa, giới vi sinh ha lại ngay tnh hay cố quảng b rầm rộ cho niệm "Đi ăn rau th đau chả cần uống thuốc". Mấy ng y sĩ gia đnh bảo l mỗi ngy xơi một quả to th ta sẽ chả cần cc ng bc sĩ đề nghị ra niệm ny nữa. Về rau x lch xoong th nam phụ lo ấu nn xơi nhiều vo, theo tin thống k của cơ quan CDC (Trung Tm Kiểm Sot v Ngăn Ngừa Bệnh Tật), NIH (National Cancer Institute, Viện Ung Thư Quốc Gia) v ACS (American Cancer Society, Hội Ung Thư Hu Kỳ) th vo năm 2007 đ c 202,964 vị phụ nữ dễ thương được chẩn đon bị ung thư v, v đ c 40,598 vị phụ nữ dễ thương giả biệt kiếp nhn sinh. Phe hi cua testosterone xin đừng tưởng bỡ l phe ta được miễn nhiễm ung thư v nh. Hiện nay số đn ng bị ung thư v khng nhiều, Mặc d tỉ số cn khim nhường lắm, chỉ chiếm 1/100 cc vụ ung thư v, bệnh ung thư ở đn ng cũng pht triển tương tự như ở phụ nữ v niệm nam nữ bnh quyền, người nam khng chịu thua người nữ bao giờ v bệnh ung thư v chủ yếu tấn cng những người nam dễ thương ở độ tuổi sồn sồn như trn 60.

 

Lần đầu tin một nh nghin cứu Mỹ đ quan tm đến phản ứng của những người nam my ru testosterone khi đối diện với căn bệnh ung thư v đn ng, giới nam nhi nh ta sẽ xanh mặt khi khm ph ra ở đầu nm v của mnh bị nổi u sao m ngồ ngộ, xin chớ xem thường nh. Loại bệnh ung thư v phổ biến nhất ở đn ng xuất hiện bất thần trong cc tuyến v với những triệu chứng như sau: một khối u nhỏ khng đau trong v v nm v hơi chảy nước. cc bạn nam nhi dược khuyn l khi di tắm nhớ kiểm tra nm v của mnh xem nếu c khối u ngồ ngộ xuất hiện, ở thời buổi heo lỡ mồm, b long mng th giới nam nhi được khuyến khch đi khm mammogram hằng năm l chuyện thường tnh, an ton cho đời sống. Okay rồi nh. Bản phc trnh y khoa Anh quốc cho biết bệnh ung thư v ở cc ng my ru dễ thương được điều trị tương tự như ở phụ nữ dễ thương. Người viết bp trn suy nghĩ c thể do sự việc nam nữ bnh quyền, đng khng chứ?

 

B die Pituskin l nữ y t ở Viện Ung Thư Cross v sinh vin thuộc Đại học Alberta (Canada). B đ thực hiện nghin cứu ở 20 người đn ng dễ thương mắc bệnh ung thư v tuổi từ 44 đến 85. B đ tm hiểu điều g xảy ra trong cuộc sống của họ sau khi được chẩn đon bệnh v phản ứng của họ đối với x hội v người thn. Phản ứng đầu tin l sốc. "Đn ng thường khng biết rằng họ c thể mắc căn bệnh ny", b Pituskin ni. Sau đ l cc phản ứng khc nhau từ những người đn ng dễ thương v ngượng ngng nn khng dm tiết lộ cng ai đến những người muốn phổ biến cho mọi người hiểu r.

 

Một người đn ng đ can đảm quyết định bo động khi loan truyền nguy cơ ung thư v ở người nam cho những người cng phi, thậm ch đ cởi o tại nơi lm việc để cho mọi người thấy căn bệnh của mnh. Một người khc cho biết mnh cảm thấy hon ton sụp đổ, khng cn ham muốn về tnh dục đối với phụ nữ. Đa số khẳng định rằng khng thể bơi nếu khng mặc o thun v sợ gy sự ch của mọi người.

 

Với nghin cứu ny, b Pituskin hy vọng tạo thức đối với đn ng về căn bệnh ny, khng những khuyến khch họ đến khm bc sĩ, m cn gip cc chuyn gia về y tế c kiến thức đặc biệt về căn bệnh để c thể chẩn đon sớm. Qu vị đn ng nghĩ sao khi ACS hay ACA ngy no đ ra khuyến co hằng năm vợ chồng nn rũ nhau đi khm mammogram cho vui chung ? cho an ton ? Cuộc sống khng thể đon điều g sẽ xảy ra kế tiếp.

 

 

Lời cuối để trnh những phiền phức của căn bệnh hi hữu ung thư v của đn ng, những khuyến co của b die Pituskin của Đại học Alberta bn Canada được trả lời bởi tờ Telegraph v Foodconsumer, như tin do gio sư Graham Packham, cầm đầu nhm nghin cứu từ Đại học Southampton bn Anh quốc khuyến co b con hy xơi rau x lch xoong thường hơn, toa thuốc thin nhin mu nhiệm, vốn rẻ tiền, m lại dễ nuốt.

 

Mỗi dịp đầu năm mới, chng ta cng nhau lm một điều ước nguyện mới (New Year's resolution). Năm 2011 ny xin cc vị nam nhn my ru can trường cng những vị phụ nữ dễ thương hy cng nhau xơi rau x lch xoong th căn bệnh ung thư v chỉ l chuyện nhỏ, khng đng lo ngại đu qu vị nh. Knh chc tất cả vạn sự an bnh trong cuộc sống.

 

Việt Hải Los Angeles

 

 

* Tham khảo: Wikipedia, Best Health Magazine, Foodconsumer, Medical News Today, Telegraph, Science Daily, Tin net từ Việt Nam.

 

http://www.besthealthmag.ca/blog/post/nutrition-how-eating-watercress-may-help-prevent-cancer-cell-growth

 

http://www.calgarysun.com/life/healthandfitness/2010/09/14/15345891.html

 

http://www.foodconsumer.org/newsite/Nutrition/Food/watercress_may_fight_breast_cancer_2309100835.html

 

http://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100914115240.htm

 

http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/7957663/Watercress-may-help-fight-cancer.html