Cảm nghĩ sau giáng sinh,

từ Dostoievsky,

người tôi kính phục và ngưỡng mộ

Trạch An-Trần Hữu Hội

 

 

          Những ngày kỷ niệm 2017 năm, ngày Giáng Sinh Giesu Nazaret, đứng cứu chuộc ra đời, theo niềm tin của Người Thiên Chúa Giáo, Chính Thống Giáo… vừa qua. Cũng theo niềm tin này, sự bằng an lại một lần nữa, đến với những con người thiện tâm.

Chính Chúa Giesu đă nói: Ta đến đễ đem lại bằng an cho các con.

Bằng an ở đâu? Đó là sự bằng an ngay trong những tâm hồn biết yêu thương và tha thứ, biết tự hối và ḥa giải.

Fedor Mikhailovich Dostoevsky, (1821-1881): Một nhà văn Nga, suốt đời đi t́m chân lư ấy bằng chính những trải nghiệm và ưu tư từ bản thân. Ông đă trở nên đại qua những ǵ mà ông cảm nghiệm được rồi viết nên những tác phẩm… mà cho đến nay, vẫn c̣n làm cho nhân loại chiêm nghiệm. ưu tư và luận bàn…

Nikolai Berdiaev. Một nhà phê b́nh Nga, vào tḥi đó, đă nhận định: “Tác phẩm của Dostoevsky mang lại một đóng góp đáng kể vào ngành nhân chủng triết lí, vào triết học về lịch sử, về tôn giáo và về luân lí. Giá trị của Dostoevsky vĩ đại đến nỗi dân tộc Nga chỉ cần gọi tên ông cũng đủ biện minh sự hiện hữu của ḿnh trên thế giới”.

Thời kỳ Dotoievskty  trưởng thành, Nước Nga rơi vào khủng khoảng Kinh Tế, Đạo Đức và Chính Trị… trầm trọng. Năm 1847, Dostoevsky tham gia vào nhóm Petrashevsky, một diễn đàn do Mikhail Vasilevich Petrashevsky - một người chịu ảnh hường của Fourier (Pháp) khởi xướng. Như phần lớn các diễn đàn của giời trí thức ở kinh đô Peterburg bấy giờ, đó là một tập hợp phức tạp của trí thức, sinh viên, viên chức,... chủ yếu thảo luận văn học và nhất là triết học phương Tây, cũng như một loạt các vấn đề xă hội khác. Tuy không có quan điểm chính trị rơ rệt, phần lớn hội viên bất măn với chế độ quân chủ Nga. Bất an về cuộc cách mạng 1848 ở châu Âu, hoàng đế Nikolai I đă quyết định đàn áp các diễn đàn như vậy. Ngày 23 tháng 4 năm 1849, Dostoevsky bị bắt.

Sau 9 tháng nằm tù trong hầm pháo đài Petropavlovskaya, Dostoevsky cùng 15 người khác bị đưa ra ṭa và bị kết án tử h́nh. Ngày hành h́nh, họ đứng tựa cột trong thời tiết lạnh giá, những thanh gươm được bẻ trên đầu những ai thuộc ḍng quư tộc, biểu thị Danh dự quư tộc đă bị tước đoạt để chờ đợi một loạt đạn…Thế nhưng, vào phút chót lệnh hành h́nh bị băi bỏ, một lệnh ân xá của hoàng đế vừa kịp chuyển đến, Thay vào đó. họ bị kết án 4 năm lao động khổ sai tại Omsk, thuộc tây nam miền Xibia. Sau khi trở về từ chốn lưu đày, Dostoevsky lần lượt cho ra đời những tác phẩm lớn:

-1864. Hồi kư viết dưới hầm. (Notes from Underground)

-1866. Tội ác và h́nh phạt. (Crime and Punishment)

-1869. Gă khờ. (The Idiot)

-1872. Lũ Quỷ ám. ( Demons)

-1880. Anh em nhà Karamazov. (Brothers Karamazov)

Những ấn tượng từ nhà tù Omsk luôn đè nặng trong hồn ông, nhưng câu chuyện về một nhân vật, cũng bị lưu đày. ám ảnh ông nhiều hơn cả và là đề tài, nguồn cảm hứng cho ông viết nên tác phẩm vĩ đại vào cuối đời, đó là:“Anh em nhà Karamazov”.

Đó là một trung niên, một kẻ nguyên là sĩ quan trong quân đội Nga Hoàng, một kẻ có tiếng là ăn chơi trác táng, điếm đàng trong xă hội, của thủ đô Saint Peterburg bấy giờ, cũng đi đày nơi đây, hắn mang bản án lưu dày chung thân v́ tội: “Giết cha đẻ của ḿnh”

Không ai trong nhà tù không biết hắn, không ai không khó chịu trước sự vô tâm vô tư đến thô bỉ của hắn. Thực ra hắn không thô bỉ, hắn vui cười ăn uống sinh hoạt “ rất b́nh thường”. thái độ này khác với mong đợi, hay ít ra là quan niệm của mọi người, dù là tù nhân, nhưng vẫn c̣n trong họ chút nhân tính, chút đạo đức, chút luân lư…nhưng thiếu sự cảm thông. Kẻ Giết Cha, theo họ, hắn phải ngồi ḅ gối, rầu rĩ, ăn không ngon, ngủ không được và có thể phải ngày đêm đấm ngực th́nh thịch, đày đọa ḿnh như một khổ tu để tỏ ḷng ăn năn mới đúng!

Nhưng rồi, rất bất  ngờ, dù là khá muộn, mười hai năm sau. em ruột hắn, một kẻ trí thức khôn ngoan, giàu có…t́m đến nơi lưu đày, quỳ xin hắn tha thứ:

- Chính em đă giết cha, em sẽ tự thú đễ thay anh lưu đày!”

- Chú về đi, chú cũng đă khổ đau…Anh quen rồi!

                                                             oOo

Thiện và Ác là hai khái niệm, hành vi. luôn tồn tại song hành, Ta có thể là người đạo đức, bao dung…luôn ăn ngay ở thẳng, nhưng Ta cũng có thể là kẻ dối gạt phỉnh phờ độc ác, thực thi những hành vi bất nhân, đem đến khổ đau cho người khác, cho bạn hữu và cho tha nhân…

“Tâm hồn con người là một băi chiến trường mà trên đó luôn xăy ra tương tranh giữa  đều thiện lành và sự ác độc!!!” Dostoievsky cũng đă cảm nhân sâu sắc về đều nay, bản chất loài người vốn không phải lúc nào cũng đê tiện hiểm độc, và cũng vậy, không phải lúc nào ta cũng mưu mô tàn độc, nhưng hoàn cảnh và sự vô tâm. luôn là động lực làm ta nghiêng bên này hay bên kia. Bởi thế, quyền chọn lựa lả nơi chủ thể và luôn luôn là nơi chủ thể gây ra hảnh vi,  tất nhiên, trách nhiệm cũng thuộc chủ thể ấy!

Ta có tự do trong hành vi không? Hăy dũng cảm mà nhận rằng ta có tự do trong lúc lựa chọn mỗi hành vi, mới biết hối hận, mới dám lănh chịu trách nhiệm về tư tưởng, lời nói, thái độ và hành vi của ta.

“Sự ǵ ta không muốn kẻ khác làm cho ḿnh, th́ ta cũng đừng làm cho người khác”.

Ṭa án của trần thế lắm khi mù ḷa, nhưng bản án của quan ṭa lương tâm th́ sáng suốt. Câu chuyện người em t́m đến tận Xybiria đễ thự thú với anh ḿnh trước, hứa sẽ ra tự thú với ṭa án trần thế đễ chịu đi đày thể hiện ḷng tự hối, ư thức phản tỉnh không cho anh ta yên với những ǵ có được sau việc làm bất chính: Giết cha rồi nguy tạo cho anh ḿnh những chứng cớ tội ác. Ṭa án trần thế đă không dủ sáng suốt đễ thấy hết chứng cứ, và bản án đă được thực thi. Nhưng khi kẻ thực sự có tội, quay lại tự vấn, đối diện với chính ḿnh, đối diện với lương tâm ḿnh th́ mọi sự hoàn toàn khác.

Sau khi tự dày ṿ, chịu h́nh phạt vô h́nh nhưng không kém nghiệt ngă của lương tâm, người em cần đến sự thứ tha của anh, đối diện với ṭa án, đễ nhận chịu h́nh phạt hữu h́nh của trần thế, để chịu khổ đau nơi chồn lưu đày.

Ôi, Xin Thiên Chúa toàn năng vô cùng, qua sự kiện đấng cứu độ. Xin cho con người biết thông cảm thứ tha, biết tự hối, biết khước từ sự tỵ hiềm, ích kỷ, nhỏ nhen, biết ḥa giải… để b́nh an luôn hiện hữu nơi thế trần đau thương…

                                                                                                                             

Trạch An-Trần Hữu Hội

Sài g̣n 29/12/2017